‘Ik ga naar het theater om te lachen, daar is het immers voor.’ Ze zei het met een overtuigde blik,
zodat niemand ook maar aan één woord van haar uitspraak zou twijfelen. Ik kon het mij moeilijk
voorstellen; niet dat iemand, bij gelegenheid, naar het theater gaat ter vermaak en dus ook om te
lachen, maar de toevoeging ‘daar is het immers voor’.
In bredere zin zou je deze kwalificatie op meerdere kunstuitingen van toepassing kunnen laten zijn:
‘Ik kijk graag naar landschapsschilderijen, daar zijn ze (schilderijen) immers voor’, of ‘ik luister graag
naar feestmuziek, daar is zij (de muziek) immers voor’. Daarin schuilt echter het gevaar dat wij als
consumenten van kunst de grenzen willen bepalen van wat het ‘product’ mag of dient te zijn.
Mijns inziens zijn ook de benamingen consument en product trouwens niet op hun plaats wanneer
we daarmee de toeschouwer/toehoorder/lezer en het theaterstuk/schilderij/beeld/muziekstuk/boek
bedoelen. De eisen die we aan een nieuwe auto mogen stellen zijn toch duidelijk andere dan die aan
een schilderij, of het zou het design kunnen zijn.
Waar in vroegere tijden kunstvoorwerpen vaak een gebruiksdoel hadden en daar hun bestaan aan
ontleenden, denk bijvoorbeeld aan de prachtig geornamenteerde preekstoel in onze
Plechelmusbasiliek, hebben hedendaagse kunstobjecten vaak enkel het doel kunst te zijn. Denk aan
de De Rits (1976) van Sjef Sales aan de Vondellaan. Het is aan ons te bedenken wat de kunstenaar
ermee bedoeld heeft (stadsdeel de Thij via de Rondweg aan het centrum van de stad ‘geritst’?), in
ieder geval dat het kunstwerk ons te denken geeft.
Stof tot nadenken geven ook de Stolpersteine in de Kerkstraat en de Hofmeijerstraat, maar dan met
als doel oorlogsslachtoffers te herdenken.
Sommige kunstuitingen hebben een symbolische functie, zij verschaffen ons een beeld waarmee we
ons als gemeenschap kunnen identificeren, bijvoorbeeld het Boeskoolmenneke, in 1963 ontworpen
door Jan Kip en nog altijd vervaardigd door Antoinette Ruiter.
In het prachtig hernieuwde museum aan (beide zijden van) de Markstraat is veel van historische
waarde te vinden voor Oldenzaal en zijn inwoners.
Moet kunst altijd iets voorstellen? Moeten we altijd klaterende beekjes of onweersbuien in muziek
horen, moeten we altijd mensen of dieren in beeldhouwwerken zien? En ook; moeten elke film en elk
boek een happy end hebben en elk muziekstuk een slotakkoord dat ons logisch in de oren klinkt? We
lezen toch ook geen detectives, waar we op bladzijde 2 al lezen wie de dader is? In een veranderende
omgeving en samenleving met nieuwe inzichten en ideeën zullen kunstvormen ook veranderen en
dat is goed; stilstand is de dood in de pot. Een mooie melange aan nieuwe inzichten zag ik ook dit jaar
weer bij Kunst in de Etalage in onze stad.
Tot slot; over smaak valt niet te twisten. Toch kan smaak ook veranderen. Denk maar eens aan
smaakontwikkeling bij ons mensen wat betreft de dagelijkse kost; niemand blijft altijd een potje
Olvarit eten. Je léért andere gerechten eten, want wat een boer niet kent…
Zo léér je ook kunst waarderen. Vandaar dat kunstonderwijs zo belangrijk is.
En voor de kunstenaars onder de lezers een oude Oldenzaalse wijsheid uit 1554:
‘We kant maeken, segget mi, dat et alman to dancke si.’ Hetgeen betekent; Wie kan het iedereen naar
de zin maken?
Geert C.A.M. Christenhusz.