De mens is een rationeel wezen, anders gezegd; een redelijk wezen. Volgens de algemene opinie zou ons dat van het dier onderscheiden, die redelijkheid. Nu kun je het begrip redelijkheid trouwens ook op twee manieren uitleggen: a. tot overwegen en afwegen in staat en b. denken en handelen binnen aanvaardbare normen. In het huidig tijdsgewricht blijkt de laatste uitleg echter moeilijk redelijker wijze toepasbaar. Vooral de wereldleiders laten een mate van onredelijkheid zien die de waardigheid van de menselijke soort bepaald geen goed doet. Maar ook in eigen land zijn, zowel bij sommige bestuurders als bij burgers als u en ik, tendensen te bespeuren die elke vorm van redelijkheid, ergo menselijkheid, ontberen. Ik noem bijvoorbeeld de blinde woede en haat tegen al wie ‘anders’ of ‘niet van hier’ is. Schijnbaar doen haarkleur, vorm van je neus, huidskleur, accent, sekse, of seksuele voorkeur er nog altijd toe en vormen zij een reden voor bepaalde leden van de ‘redelijke soort’ anderen uit te sluiten, te minachten of voor eigen politiek gewin te misbruiken. Frappant is de algemene trend om, naar mate dit kwalijke gedrag meer gemeengoed wordt, een steeds groter deel van de samenleving het lijkt te aanvaarden en zelfs te vergoelijken.
Het is vooral wrang te moeten constateren dat in een tijd van het jaar waarin we herdenken dat 80 jaar geleden, aan het einde van WO II, werd besloten tot een ‘nooit meer’, er toch vertegenwoordigers van deze redelijke soort zijn die kunnen hérdenken, maar tegelijkertijd vijandigheid kunnen bédenken. De heerszucht van Adolf Hitler en de genocide gepleegd door de NAZI’s verschillen niet zoveel van dezelfde schanddaden die we elders op de wereld in onze tijd zien gebeuren. Hoe is het mogelijk de slachtoffers van 80 jaar geleden te herdenken en om de slachtoffers van nu niet te malen? Hoe is het mogelijk dat de president van het land dat ooit werd gezien als burcht voor vrijheid en democratie van één van de grootste vernietigingsplekken op aarde een resort wil maken voor de happy few? Hoe smakeloos kun je zijn? En dichter bij huis; hoe kun je herdenken, terwijl je sympathie koestert voor een nietsontziende Tsaar 2.0 die in zijn grootheidswaan alles onder de voet dreigt te lopen wat sinds die rampzalige WO II weer met moeite en liefde is opgebouwd? Herdenken is een oefening in nederigheid, niet alleen treuren om de slachtoffers, maar ook het reflecteren op eigen tekortkomingen en het gemakzuchtig wegkijken bij onrecht. Het passieverhaal dat in elke Goede Week weer actueel is en in beeldende kunst, literatuur en muziek indringend wordt vertolkt, is in feite de oervorm om het menselijk tekort duidelijk te maken; liefde, jaloezie, roddel, heerszucht en verraad, het zit er allemaal in. Het is te hopen dat we niet als Petrus weke knieën krijgen en wegkijken van onrecht en misdaad, want voordat we het weten heeft in onze achtertuin ook de haan gekraaid en hebben wij 3 maal onze medemens verraden.
Geert C.A.M. Christenhusz.