Eind september; zover ik mij kan heugen, kermistijd in Oldenzaal. Totdat ik een jongetje van 10, 12
jaar was toog ik aan de hand van mijn ouders vol verwachting naar de Ganzenmarkt, de Groote Markt
(die eigenlijk kleiner was!) en een Marktstraat vol kraampjes. Vooral ’s avonds, met alle lichtjes,
waande je je in sprookjesland en waren de attracties spannend. Onder vriendjes was het een
belangrijke zaak ‘waar je overal al in durfde’. Vanaf de middelbare schoolleeftijd bood de kermis ook
een prima gelegenheid om een min of meer geheime verliefdheid een redelijke kans van slagen te
geven; rupsbaan en klaar-voor-onder-water waren voor beginnende stelletjes ware toevluchtsoorden.
Als ik terugkijk op al die kermissen in Oldenzaal is er best veel veranderd. Vooral de aanblik en
vormgeving hebben zich in de loop der tijden aangepast aan de heersende cultuur, terwijl de
attracties zijn gaan voldoen aan de wensen van steeds nieuwe generaties bezoekers. Waar men
vroeger, in de jaren ’50 van de vorige eeuw, nog warm liep voor de ‘Steile Wand’, de ‘Rock and Roll-
tent’, De ‘Waarzegster’, de ‘Bokstent’, de ‘Vrouw met 3 Armen’ en de ‘Kop van Jut’, zoekt men het
vertier heden ten dage meer in snelheid en technisch vernuft. In Oldenzaal staat de Missietent nog
altijd als een herinnering aan de tijd van toen fier overeind, al heeft de poppenkast aan de voet van
de trappen van het oude Stadhuis het loodje moeten leggen. Ooit is de kermis, afgeleid van kerke-
mis, begonnen als een jaarmarkt ter gelegenheid van een kerkwijding. Het woord Messe in de Duitse
taal heeft een tweeledige betekenis en kan zowel op misviering (die Heilige Messe) slaan als op beurs
(die Buchmesse) en ons woord mis is daar verwant aan. Op zo’n jaarmarkt in vroeger tijden (de eerste
werd in Nederland waarschijnlijk op 26 juni van het jaar 1023 te Wijk bij Duurstede gehouden bij de
wijding van de Sint Maartenskerk aldaar) vermaakte het volk zich met ‘brood, drank en spelen’. In de
loop der tijden leidde e.e.a. vaak tot liederlijk gedrag, ging men zich aan alcohol te buiten en werden
er in zogenaamde hoochie-coochie tenten nogal seksueel expliciete spelen opgevoerd.. Ook
ontstonden er vaak knokpartijen, waardoor overheden in sommige gevallen besloten deze
jaarmarkten te verbieden. Er ontstond een traditie dat gildeachtige groepen als slagers, bakkers,
smeden, maar ook gemeenteambtenaren de kermis bezochten. Ik herinner mij dat in Oldenzaal de
kermismaandag daar de dag voor was. In de avonduren kon men soms door spiritualiën benevelde
plaatsgenoten moeizaam hun weg naar huis zien zoeken. Door de jaren maakte eenvoudig vertier
plaats voor technisch vernuft en romantische vormgeving voor een bijna ‘futuristische’ stijl die
snelheid, durf en (letterlijke) vooruitgang doet vermoeden. Velen kennen, denk ik, nog de
sprookjesachtige witte voorgevel, als van een Oosters paleis, van het lunapark en dat was weer een
opvolger van de stoomcarrousel van Janvier, waar mijn ouders niet over uitgepraat raakten. Ook
benamingen pasten zich aan; botsauto werd auto scooter, lunapark cake walk, draaimolen merry go
‘round en de draaiorgelmuziek van de draaimolen verzuipt in de dreun van 120 B.P.M. met een
maximaal aantal Hertz van de moderne kermismastodonten. Traditiegetrouw aten we vroeger paling
en mijn vader zwoer bij een ‘zachte’ kaneelstang’. Doet men dat nog, of zijn de frikadel speciaal, de
kapsalon, de berenhap en het broodje Döner de nieuwe kermis snacks? Gebleven zijn de goktenten.
De menselijk hoop op geluk is blijkbaar van eeuwige duur. Ik wens alle Oldenzalers en bezoekers een
fijne kermis toe!
Geert C.A.M. Christenhusz.