‘Hoe de reacties ook zijn op onze omgeving, op nieuwbouw of historische bouwwerken, het zal duidelijk zijn dat ons oordeel bepaald wordt door de mate waarin wij onszelf zullen herkennen. Die herkenning kan van functionele aard zijn, van historische, maar ook van fysieke. (…) De fysieke beleving van de afmetingen in een stad of bij een bouwwerk stelt een mens in staat zich bij de omgeving betrokken te voelen.’
Deze formulering van ons gevoel bij stedenbouw en architectuur van Ir. Jord den Hollander die ik aantrof in het in 1984 door de Bond van Nederlandse Architekten Stedendriehoek Zwolle Twente uitgegeven boek Bouwen in een kwetsbare omgeving, is mijns inziens vrij compleet en juist.
Wandelend door mijn stad valt mij op dat er plekken zijn waar dit gevoel van jezelf herkennen in de omgeving (straten, pleinen, parken etc.) en de gebouwen (huizen, kerken, winkels etc.) essentieel is voor de mate waarin je je op je gemak voelt. Ik kan mij bijvoorbeeld nog levendig herinneren hoe ik als 5-jarige, aan moeders hand, langs de winkelpanden aan de Bisschopstraat of Grootestraat liep, hoe de Plechelmustoren, ofschoon overweldigend groot en hoog voor een kleuter, steeds meer een vertrouwd symbool van ‘thuis’ werd, hoe Hotel Frits Muller (nu de Engel) dé plek was vanwaar Sinterklaas ons toesprak en de trap van het oude stadhuis waar Jan Klaassen en Katrijn met de najaarskermis hun avonturen beleefden.
Ik droom nog weleens over de oude Vijfhoek met zijn ronde (middeleeuwse) stratenplan en de witte gevels van Hotel de Gouden Leeuw en Hotel de Zon. Jammer dat deze ankerplaatsen van stadssentiment in de drang naar ‘vooruitgang’, opruimzucht en een misplaatst gevoel voor efficiëntie verloren zijn gegaan.
Om misverstanden te voorkomen; dit is geen pleidooi tegen modernisering, al doet dit woord mij weer denken aan mode en dat weer aan gril, zodat we beter kunnen spreken van evolutie.
Het is de kunst het waardevolle oude vertrouwde te conserveren en het nieuwe in te passen in die gegeven context.
Jammer genoeg is dat laatste misgegaan bij de her-bebouwing van In den Vijfhoek (winkelcentrum) en ook bij de bouw van ons (nieuwe) stadhuis, waarbij de Joodse Synagoge met haar historische waarde, de muziektent en de eigenheid van de Ganzen- en Eiermarkt verloren zijn gegaan.
Wat betreft het stadhuis zijn we nu op het punt beland waarop de functionele, historische en fysieke aard en waarde van het gebouw moeten worden meegenomen in de beslissing wat te doen bij de sowieso, vanuit onderhoudsperspectief, noodzakelijke aanpassingen, c.q. verbouwing. Voor sommige Oldenzalers mag het gebouw zelfs helemaal verdwijnen, zo lelijk vinden ze het. Laten we ons realiseren dat ook dan vanuit historisch oogpunt een voor de jaren ’60 van de vorige eeuw typerend gebouw verloren zou gaan. Het huidige stadhuis (1964) zou aangepast kunnen worden aan de functionele en fysieke voorwaarden die de huidige tijd ons stelt.
De door het college omarmde optie om ‘het stadhuis te gebruiken als huis van de stad’ lijkt mij geheel overeen te komen met de zichtbare vorm van een democratische samenleving en is daarom toe te juichen. Om burgers en bestuur bij elkaar te brengen zie ik een binnentuin, al dan niet overdekt, die via de huidige herdenkingstuin via een zuilengalerij (de Griekse stoa) te bereiken is. Rondom de binnentuin (de huidige hal) zijn de werkruimtes voor de verschillende diensten (functioneel) en in de tuin is er plek voor een ieder die rust, ruimte en conversatie zoekt (fysiek).
In mijn fantasie zie ik een gevel van het stadhuis anno 2030 met veel groen en op het plein ervoor een flinke rij bomen, want reken erop dat zo’n kale Ganzenmarkt met de huidige zomers aardig verhit kan raken.
Geert C.A.M. Christenhusz.
(Deze column verscheen eerder in weekblad De Glimlach van Twente.)