Toen ik de ondertitel van deze column uit mijn laptop toverde, vroeg ik me op hetzelfde moment af of
deze de totale lading van het onderwerp dat ik aan de orde wil stellen wel dekt. Het onderwerp is
namelijk nogal complex, heeft te maken met sentiment, traditie, overlevering, religie en dat alles
gerelateerd aan het grote geheel dat wij cultuur plegen te noemen en dan specifiek gesitueerd in de
maand december. Mocht u dit alles teveel van het goede vinden; niet verder lezen. Maar ik hoop
natuurlijk dat u dit wel doet, daar ik zeer benieuwd ben, of u mijn mening deelt. Welnu, voor mij is de
vroegere betovering van de laatste maand van het jaar aan het verdwijnen en ik vraag mij af of mijn
gevorderde leeftijd voor deze ontnuchtering zorgt, of dat ik de oorzaak toch extern moet zoeken. Ik
bedoel; word ik geplaagd door vlagen van sentimentele nostalgie, of is de beleving van de
feestmaand december voor de mensen zo veranderd, dat we van een decembercultuur-omslag
kunnen spreken? En gesteld dat het laatste waar is, waar komt die cultuuromslag dan vandaan? Nu
wil het toeval, dat ik twee artikelen las die mij relevant leken voor het hiervoor omschreven
onderwerp; Verwonderingswaardig van antropoloog en filosoof Ton Lemaire en het deel dat over
cultuur gaat uit Die Dialektik der Aufklärung van Theodor W. Adorno en Max Horkheimer. Het viel mij
op dat in beide geschriften sprake is van de vercommercialisering van onze cultuur, waardoor we
onder meer kunst als een ‘product’ zijn gaan zien dat ‘rendabel’ moet zijn. Daaruit voortvloeiend
moet kunst begrijpelijk, behapbaar, aangenaam en vooral niet controversieel zijn, want dat zou de
‘marktwaarde’ aantasten. Maar ook de cultuurbeleving van traditionele feesten als Sinterklaas, Kerst
en Oud en Nieuw is steeds meer gericht op aangenaam verpozen in de materiële zin; cadeaus, veel
eten en drinken en vuurwerk voeren de boventoon. Ik denk zelfs dat er een grote groep mensen is die
de oorsprong, de betekenis en diepere zin van deze feesten amper kent. Het wonder en de fantasie
hebben plaatsgemaakt voor de harde economie van het bezit en het stille voortgaan van de tijd van
het ene in het andere jaar voor een manifestatie van welk ego de hardste knallen kan produceren om
zodoende kond te doen van zijn aanwezigheid. Sint Nicolaas, het toonbeeld van mededogen met de
allerarmsten, het Kerstkind, teken van onschuld, verzoening en vrede, de Oudejaarsviering als
moment van bezinning, ja het is moeilijk om daar anno 2024 recht aan te doen. De cultuur van de
samenleving is van binnenuit aangetast door de leugens van Tik Tok en X. Velen geloven niet meer in
wat de mensheid in de loop der eeuwen aan kunst en wetenschap heeft ontwikkeld en maken
bewust kapot wat een zegen zou moeten zijn. Macht, eigendunk en bezit boven dienstbaarheid,
gemeenschapszin en sociaal geweten. ‘Nu zijt wellekome’, maar niet de vluchteling, een ‘Kindelyn so
lovelyk’, maar niet de kinderen in Gaza, ‘Stille nacht, Heilige nacht’, maar niet met Oud en Nieuw.
In de stille hoop dat er in mijn geboorte- en woonplaats Oldenzaal, de Glimlach van Twente, nog heel
veel mensen zijn die blijven geloven in het wonder, die met positieve fantasie blijven bouwen aan een
leefbare wereld voor iedereen, blijf ik niettemin geloven in de toekomst en zal ook deze maand
december voelen als een aangenaam warme jas die bescherming biedt tegen de kille wind van de
ontnuchtering. Dat heil is onser allen. Heil du seuten Here Jesu Christ, das Doe den mensen geboren
bist, God beheud ons veur die helle.
Geert C.A.M. Christenhusz.